ئیبراهیم لاجانی
«حیزبی عەهدی ئێران» پاش بەڕێوەبردنی کۆنگرەی دامەزراندن و وەرگرتنی مۆڵەتی فەرمیی چالاکی لە وەزارەتی نێوخۆی کۆماری ئیسلامی، ڕایگەیاند کە دەستی بە تێکۆشانی ئاشکرای خۆی کردووە. دامەزرێنەرانی ئەم حیزبە کە خۆیان وەک «چالاکوانانی چاکسازیخوازی دەیەکانی ڕابردوو» دەناسێنن، لە بەیاننامەی دامەزراندنی حیزبەکەیاندا، ناوی حیزبەکەیان وەک کورتکراوەی سێ ئامانجی «دادپەروەری، هاوپێوەندی و دیموکراسی» لێک داوەتەوە و پێداگرییان لەسەر «ئامانجخوازیی واقیعبینانە»، بەرگریکردن لە چینی مامناوەند و پێبەندی بە تەندروستیی ئەخلاقی و ئابووری لە سیاسەتدا کردووە. ئەوان خۆیان بە قەرزاری «ڕەچەڵەکی چاکسازیخوازانی دوو سەدەی ڕابردووی ئێران، لە پێش مەشرووتەوە تا ئێستا» دەزانن.
بەیاننامەیەک کە بەرامبەر بە هەرچی پێویستە بگوترێت، بێدەنگە!
لە خوێندنەوەی سەرەتایی ئەم بەیاننامەیەدا، یەکەم شتێک کە بەرچاو دەکەوێت ئەوەیە کە ئێمە لەگەڵ بەڵگەنامەیەکی دامەزراندندا ڕووبەڕووین کە هیچ دەستەواژەیەکی سەرەکی و ڕاشکاوی سەبارەت بە ماهییەتی قەیرانی ئێران تێدا نییە. لە دەقێکدا کە بڕیارە ئاسۆی سیاسیی حیزبێکی تازەدامەزراو دیاری بکات، هیچ ئاماژەیەک بە ماشێنی سەرکوت، لەسێدارەدان، کۆمەڵکوژیی خۆپێشاندەران، یان پێشێلکردنی سیستماتیکی مافە بنەڕەتییەکانی هاووڵاتییان لە لایەن دامەزراوەکانی دەسەڵاتەوە نابینرێت. ئەم بێدەنگییە لە کاتێکدایە کە کۆماری ئیسلامی لە ساڵانی دواییدا، لە سەرکوتی بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»یەوە بگرە تا لەسێدارەدانی بەربڵاو لە زیندانەکاندا، مێژوویەکی ڕەش و خوێناوی لە توندوتیژی دژ بە هاووڵاتییانی خۆی تۆمار کردووە. حیزبێک کە بانگەشەی «ئامانجخوازیی واقیعبینانە» دەکات، ناتوانێت لەم ڕاستییە چارەنووسسازەی ئەمڕۆی ئێران بەم شێوەیە چاوپۆشی بکات و لە بری ئەوە، بە دەستەواژەی گشتیی وەک «دادپەروەری، ئازادی و خۆشگوزەرانی» ڕازی بێت کە هیچی لێ شین نابێت.
خاڵی دووەم، و لە ڕوانگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە خاڵێکی سەرەکی و جەوهەری لەو بەیاننامەیەدا، نەبوونی هەر چەشنە ئاماژەیەکە بە ماهییەتی فرەنەتەوەبوونی ئێران. لە سەرانسەری ئەم بەیاننامەیەدا، وەک خەڵکێکی یەکدەست، یەکڕەنگ، یەکزمان و یەک دین و مەزهەب باس لە «ئێرانییەکان» دەکرێت؛ وەک ئەوەی پرسی نەتەوە غەیرەفارسەکان — کورد، بەلووچ، عەرەب، تورکی ئازەربایجانی، تورکمان — و ئەو هەڵاواردنە پێکهاتەییە نەتەوەیی، ئایینی و زمانەوانییەی کە ئەم گەلانە ڕووبەڕووی بوونەتەوە، لە بنەڕەتدا بوونی نەبێت. ئەم نەبوون و بێدەنگییە بەڕێکەوت نییە؛ بەڵکوو ڕەنگدانەوەی هەمان ڕوانگەی ناوەندگەرا، شۆڤێنی و یەکدەستخوازانەیە کە ڕەوتی چاکسازیخوازی لە ئێراندا، لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا و سەرەڕای بانگەشەی دیموکراسیخوازی، هەرگیز لێی دوور نەکەوتووەتەوە. حیزبێک کە تەنانەت لە بەڵگەنامەی دامەزراندنیدا، هەڵاواردنی نەتەوەیی، ئایینی و ڕەگەزی بە فەرمی ناناسێت، ناتوانێت بانگەشەی چارەسەرکردنی «پرسەکانی ئێران» بکات؛ چونکە یەکێک لە ڕیشەییترین پرسەکانی ئێران، هەر ئەم حاشاکردنە مێژووییەی دەسەڵاتە لە مافە نەتەوایەتییەکان و لە فرەڕەنگیی نەتەوەیی-زمانیی وڵات.
خاڵی سێیەم، نەبوونی هەر جۆرە گەڵاڵە و پڕۆژەیەکە بۆ داڕشتنی پێکهاتەیەکی سیاسیی ئەڵتەرناتیڤ. بەیاننامەکە باس لە «مردمسالاری» (خەڵکسالاری)، «بەشداری و لێپرسینەوە» دەکات، بەڵام لە هیچ شوێنێکدا ڕوونی ناکاتەوە کە ئەم خەڵکسالارییە لە چ چوارچێوەیەکی پێکهاتەییدا، بە چ دابەشکردنێکی دەسەڵات لە نێوان ناوەند و ناوچەکاندا، و بە چ دەستەبەرییەک بۆ مافی نەتەوەکان و کەمینەکان وەدی دێت. نەبوونی هەر چەشنە ئاماژەیەک بە فیدراڵیزم، لامەرکەزییەت، یان دابەشکردنەوەی دیموکراتیکانەی دەسەڵات، ئەوە دەردەخات کە ئاسۆی ئەم حیزبە، نەک تێپەڕین لە سیستەمی ئێستا، بەڵکوو لە باشترین حاڵەتدا چاکسازییە لە نێو هەمان پێکهاتەی ناوەندگەرا و سەرەڕۆی حاکمدا — ئەو پێکهاتەیەی کە خۆی یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی قەیرانی شەرعییەت و ئەو قەیرانە قووڵە پێکهاتەیییەیە کە ئێرانی ئەمڕۆ پێوەی دەناڵێنێت.
ئەنجام: پەرۆشیی هێشتنەوەی سیستەم، نەک تێپەڕین لێی!
کاتێک بەیاننامەی دامەزراندنی حیزبێکی سیاسی لە ئێرانی ئەمڕۆدا، نە باسی کۆمەڵکوژی، لەسێدارەدان و سەرکوت دەکات، نە باسی ستەمی نەتەوەیی، ئایینی و ڕەگەزی دەکات، و نە پڕۆژەیەک بۆ پێکهاتەیەکی سیاسیی دیموکراتیک و لامەرکەزی دەخاتە ڕوو، پرسیاری بنەڕەتی ئەوەیە کە مەبەست و خەمی ڕاستەقینەی پڕۆژەیەکی لەم چەشنە چییە؟ وەڵامەکە لەوەدا شاراوەتەوە کە نەگوتراوە: وا دیارە ئەوەی لە پشت ئەم «ئامانجخوازییە واقیعبینانەیەدا» خۆی شاردووەتەوە، نەک دابڕان لە دەسەڵات، بەڵکوو هەوڵێکە بۆ بەرهەمهێنانەوە و درێژەپێدانی تەمەنی هەمان سیستم بە بەرگێکی نوێوە.
کۆمەڵگەی ئێران، بەتایبەت دوای بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»، زۆر لەوە تێپەڕیوە کە بڕوا بە گوتاری چاکسازیخوازیی نێوخۆی دەسەڵات بهێنێت. جەماوەرێک کە بە باجدانی قورسی گیانی و ئابووری، چەندین جار تاقی کردووەتەوە کە ئەم ڕێژیمە چاکسازیهەڵگر نییە، چیتر دڵ بە بەڵێنە دووبارەکانی «ئامانجخوازیی واقیعبینانە» نابەستێت. حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لەسەر ئەو باوەڕەیە کە چارەسەری قەیرانی ئێران، لە ڕێکخستنەوەی هێزەکانی نێو پێکهاتەی دەسەڵات لە ڕێگەی بەرزکردنەوەی دروشمگەلی گشتیدا نییە، بەڵکوو لە تێپەڕینێکی دیموکراتیکی ڕاستەقینەدایە بەرەو سیستمێکی فیدراڵ، دیموکراتیک، سێکۆلار و دامەزراو لەسەر بنەمای یەکسانیی تەواوی هاووڵاتییان — بەبێ لەبەرچاوگرتنی نەتەوە، ئایین، ڕەگەز و بیروباوەڕ. هەتا ئەو کاتەی پڕۆژە سیاسییە نوێیەکان لە دەربڕینی ڕاشکاوانەی ئەم پێویستییانە خۆ ببوێرن، ناتوانن بانگەشەی نوێنەرایەتیکردنی ویست و داخوازیی ڕاستەقینەی خەڵکی ئێران بکەن.
